HOME



Bismillah
"Soefisme"

Over soefisme - een blik van binnenuit


Mohammed-hadji Dibirov
Dr. in de pedagogie
Hoofd-wetenschappelijk medewerker van de Russische
Academie der Wetenschappen
Etnografie afdeling (de Daghestaanse tak).


Er bestaan veel inzichten over het soefisme. Talloze boeken en speciale geschriften zijn in vele talen besteed aan deze gewijde leringen. Een groot aantal van deze werken is echter geschreven door hen die het Pad niet zelf bewandeld hebben. Dit kan vergeleken worden met het geven van uitleg hoe een perzik smaakt, zonder deze vrucht ooit zelf gegeten te hebben. Dit soort geschriften schept een verkeerd beeld over deze belangrijke leringen onder de lezers. De meest waarachtige en diepste kern van het soefisme is evenwel niet bedoeld voor onthulling in het openbaar. De gewijde kennis van en ervaring over het soefisme komen tot hun recht in de besloten ontmoeting met een leraar (of moersjid). De leerling (of moeried) dient zich namelijk niet bewust te zijn van wat er nog voor hem ligt. Een soefi weet daarom alleen dat van het soefisme wat hij uit eigen ervaring op het Pad heeft geleerd. Zelfs een verlichte soefi zal niet uit zichzelf over het soefisme gaan schrijven zonder de speciale toestemming van zijn leraar, zelfs al betreft het alleen maar de uiterlijke kant van het soefisme, bijvoorbeeld de geschiedenis en de algemene filosofische ideeen ervan. De soefi sjaich Hasan-Hilmi al-Kachibi ad-Daghestani schrijft in een van zijn boeken dat hij precies evenveel over de lering heeft geschreven als door zijn leraar was toegestaan.

Een ander probleem is gelegen in het feit dat vele aspecten van de lering eenvoudigweg niet beschreven kunnen worden. Er zijn zaken die een soefi ziet en kent, maar die hij niet kan uitleggen. Stel je maar eens voor dat iemand die vanaf zijn geboorte blind is aan je vraagt om uit te leggen hoe de kleur groen eruit ziet. Net als degenen die kunnen zien, niet in staat zijn aan de blinden een uitleg te geven van de vele dingen om hen heen, zo is het ook voor de soefi moeilijk om onder woorden te brengen wat hij ervaart. Om de soefi te kunnen begrijpen, moet je de verlichting ervaren die via soefi oefeningen bereikt kan worden. Je moet je spirituele oog openen en je eigen bewustzijn ver voorbij de grenzen van het materiele bestaan weten te verruimen om een hoger bewustzijn te verkrijgen.

In een verhaal wordt er verteld dat diverse islamgeleerden een sjaich bezochten en aan hem vroegen om uit te leggen wat soefisme is. Als Allah dat wil, dan zullen jullie mijn uitleg horen, gaf de sjaich als antwoord. Hij nodigde hen uit om in zijn huis te komen en een tijdje te wachten, terwijl hij zich in een aparte kamer terugtrok om tot Allah te bidden. Hij vroeg Allah om zijn ziel door de dood weg te nemen en hem dus van de taak te ontheffen om tot zijn gasten over soefisme te spreken. De diepere betekenis van dit verhaal komt erop neer dat het zelfs onmogelijk is om aan geleerden, dus mensen die een instelling hebben om naar kennis te streven, de kern van de soefi leringen uit te leggen. Het is dan ook onmogelijk om een specifieke spirituele staat die door de praktijken van het soefisme verkregen kan worden, in woorden weer te geven. Daarom zeggen de soefies: Alles dat in woorden uitgedrukt kan worden, is geen soefisme.

Als je over het soefisme met iemand spreekt, dan moet je degene kennen die naar je luistert. Het is dikwijls onmogelijk om het wezen van het soefisme te verduidelijken aan een wereldse mens, dus iemand die heel zijn leven bezig is geweest om met waarden om te gaan die in de wereld als zinvol worden beschouwd. Een dergelijke persoon zou soefisme veeleer willen begrijpen via de wetten en de wereldse wijsheid die hij heel zijn leven gewend is te volgen. Om dingen te kunnen begrijpen, stelt hij ze te eenvoudig voor. Hij zal om diverse redenen daarin niet slagen. Een van die redenen is dat de wetten van het spirituele leven geheel verschillend zijn van de wetten van de materiele wereld.

De echte elementen uit de gewijde islamitische leringen van het soefisme worden, omdat Allah in Zijn vriendelijkheid dat wil, alleen aan hen geopenbaard die ernaar zoeken en daarom een inspanning willen leveren om de praktische kant van het soefisme van binnenuit te leren kennen. Maar je moet de innerlijke technieken van het soefisme alleen beoefenen onder leiding van een ervaren en echte soefi leraar (moersjid) en zijn aanwijzingen nauwgezet navolgen.

De volgende vraag is relevant: Wat is het doel van het soefisme? Wat kan je ermee bereiken?

Soefisme omvat innerlijke lering, die de sleutel vormt voor kennis. Het doel van het soefisme is om de mens naar een hoger niveau van volmaaktheid te brengen. De mensheid heeft als geschenken de wetenschap en het soefisme gekregen. De wetenschap is erop ingesteld om de schepping van God te kunnen doorgronden en het soefisme is om God te kunnen ervaren en de Waarheid te bereiken. In verband hiermee hebben de middelen en de methoden die in het soefisme worden gebruikt een eigen reikwijdte en zijn ze moeilijk te begrijpen. Soefisme streeft ernaar om een begrip te verkrijgen van de werkelijkheid zoals deze echt bestaat. Het gaat daarbij niet alleen om wie de mens is, maar ook om wat diens idealen zouden moeten zijn. Als je dit niveau weet te bereiken, dan opent dat onbeperkte mogelijkheden voor je als mens.

Er is veel geschreven over de fenomenale eigenschappen van bepaalde mensen, zoals helderzienden en mensen die profetieen over de toekomst weten te geven. De superieure eigenschappen van de grootsten onder hen vormen slechts een duizendste deel van wat een echte soefi kan doen. Het niveau van een soefi kan niet bereikt worden door diegenen die hun bekwaamheid op een andere wijze hebben weten te verwerven. De mystieke godsdiensten van voor de islam zijn op dit gebied daarom ook ondergeschikt aan het soefisme.

Mensen zeggen dikwijls dat de fenomenale eigenschappen van helderzienden en mensen die profetieen over de toekomst geven, zoals bijvoorbeeld Nostradamus of Vanga, van God komen. Zij die dit soort geschenken van Hem hebben ontvangen, tonen deze vervolgens aan anderen. Aan de ene kant is dit waar, maar van de andere kant bekeken weer niet. De waarheid is dat Allah al vanaf het eerste begin deze eigenschappen aan een mens geeft, net zoals iedereen met nagels en haar geboren wordt. De vraag is hoe je ermee om moet gaan en welk verborgen mechanisme in de menselijke natuur aanwezig is die iemand ertoe aanzet om deze eigenschappen openbaar te maken. In het huidige stadium van ontwikkeling is de mensheid verre van volmaakt. In relatie tot menselijke perfectie zijn de menselijke eigenschappen eigenlijk voor de helft aan het slapen.

Tegelijkertijd streeft het soefisme er niet naar om buitengewone eigenschappen alleen maar te vertonen omdat ze buitengewoon zijn. Dit alles mag nooit de reden zijn waarom je zou willen reizen langs dit geweldige en heilige pad. Als er ooit buitengewone eigenschappen bij je wakker worden als gevolg van de oefeningen die je verricht, dan zal je leraar je daarvan bevrijden, zodat deze eigenschappen geen hinderpaal voor je zullen vormen op je weg naar de waarheid.

Buitengewone eigenschappen zijn echter wel nodig om buitengewone kennis te verkrijgen en te begrijpen. Als je niet kunt duiken en niet kan zwemmen, kan je nooit de bodem van het meer bereiken. Verlichte soefies weten dat de mens, dit bijzondere schepsel van Allah, een eenheid is van drie elementen: het lichaam van vlees en bloed, de nafs die uit een materieel meer verfijnde substantie bestaat en de essentiele substantie van het menselijke bestaan ofwel de ziel. De nafs staat ook bekend als de dierlijke ziel en wordt in de moderne experimentele wetenschap wel als biologisch veld aangeduid. Dit vormt het omhulsel van het qua materie minder verfijnde menselijke lichaam en heeft een eivormige gedaante die bij de voeten meer spits toeloopt, en bestaat uit zeven informatie en energie lagen of lichamen. Ieder van die lagen heeft een eigen structuur, een eigen energie, een eigen kleur (de kleuren van de nafs lijken in het algemeen op de kleuren van de regenboog), een eigen trillingsgetal, een eigen polarisatie, etc. Ons lichaam van vlees en bloed is met zes van deze lagen verbonden door een soort van energiedraad ofwel informatiekoord. Samen zorgen zij ervoor dat je nafs gezond en in evenwicht is en naar vervolmaking streeft, terwijl dit werk onder leiding van je leraar plaatsvindt. Het innerlijke oog helpt een soefi leraar hierbij omdat hij de lataifs (de subtiele faculteiten) en de nafs als een geheel kan zien en dus kan waarnemen wat er plaatsvindt in de meer verfijnde aspecten van het wezen van een leerling.

Potentiele leraren moeten aan zeer hoge eisen voldoen. Er zijn gevallen bekend dat een meester als zijn opvolger maar een enkele leerling uit vele duizenden kon aanwijzen. De beroemde soefi sjaich uit Daghestan, te weten sjaich Mama-Dibir ar-Rochi ad-Daghestani heeft zelfs geen enkele opvolger aangewezen alhoewel hij vele duizenden moerieds (leerlingen) had. Een soefi moersjid is idealiter geheel volmaakt en deze volmaaktheid leidt er natuurlijk toe dat zijn buitengewone eigenschappen zich laten zien. Hoe hoger het niveau van volmaaktheid, hoe meer belangrijk die eigenschappen zijn. De buitengewone eigenschappen die door Allah aan een mens gegeven zijn, openbaren zich bij elke stap naar vervolmaking.

Alles wat hierboven is beweerd, laat slechts een kant zien van de vele die mogelijk zijn over het soefisme. Het beschrevene heeft te maken met dat wat zichtbaar is. Van groot belang is echter dat de soefi oefeningen zich ook bezighouden met het reinigen, helen, versterken en in evenwicht brengen van onze geest. Dit geldt tevens voor onze ziel, de basis van ons bestaan. Dit alles dient ter voorbereiding op het spirituele leven na de scheiding van het grofstoffelijke lichaam van vlees en bloed. Het voornaamste doel van het soefisme is het kennen van Allah en het kennen van de Waarheid.

Er kan nog iets gezegd worden. Een islamgeleerde, een alim, heeft gezegd: Een derde van de Koran is de tariqa (het soefi pad). Een ander heeft gezegd: De helft van de Koran is de tariqa. Weer een andere islamgeleerde heeft gezegd: Zij hebben het beiden bij het verkeerde eind. De tariqa is de hele Koran. In de tekst van de Koran kan je het soefisme niet als een systematisch gebrachte lering aantreffen, want een geheel kan niet uitgesplitst worden. Het hart, de hersenen, de spieren, de beenderen en de andere ledematen vormen bij elkaar een geheel organisme. Zo vormt ook het soefisme een geheel met de lering van de islam. Als het hart losgemaakt wordt van de rest van het lichaam, zal het niet meer functioneren, net zoals het lichaam niet meer verder kan leven zonder het hart. Om deze reden kunnen islam en soefisme niet van elkaar worden losgemaakt en tegenover elkaar worden gesteld.

Zo kan je bijvoorbeeld enige kennis over scheikunde verkrijgen binnen het raamwerk van een opleiding op school. Misschien is dat al voldoende voor jou. Maar als je verdieping in deze materie zoekt, dan zal je dit alles met meer diepgang moeten bestuderen en de wetmatigheden op een hoger niveau moeten leren kennen. Hetzelfde kan worden gezegd van de sjaria, de openlijke en uiterlijke lering van de islam die voor iedereen bestemd is. De sjaria vormt de noodzakelijke basis voor het spirituele leven. Tegelijkertijd zijn er hogere niveaus van bestaan. Als je deze wil bereiken dan is onophoudelijke en geconcentreerde inzet nodig. Het soefisme is precies het middel en de methode om de Waarheid te leren kennen.

Het is volkomen terecht om het soefisme het hart van de sjaria te noemen. Voor de soefi die zijn leven heeft gewijd aan het zoeken naar de Waarheid en die alleen maar God zoekt, zijn de eenheid van de sjaria en de tariqa (het soefisme), evenals het accepteren van de sjaria noodzakelijke voorwaarden om de Waarheid te kunnen ontdekken. Shoeaib-afandi al-Bagini ad-Daghestani, de geeerde soefi sjaich en hafiz (iemand die de Koran uit zijn hoofd heeft geleerd) schrijft over zichzelf in dit verband: Heel mijn leven heb ik in strikte overeenstemming met de heilige Koran en de overleveringen van de Profeet Mohammed (Allahs zegen en vrede zij met hem) geleefd. Het is daarom van groot belang voor de ware soefi om volgens de sjaria te leven daar deze de kernprincipes van het soefisme weergeeft. Dit verklaart dat een soefi kan worden beschouwd als de bewaker van de zuiverheid van de sjaria.

De geschiedenis van Daghestan laat zien dat in de dagen dat het atheisme op zijn hoogtepunt was de islam het best bewaard werd in die gebieden waar de soefi tradities het sterkste waren. In de 19e en 20ste eeuw speelde het soefisme een belangrijke rol in de geschiedenis van Daghestan. Belangrijke mensen als Mohammed al-Yaragi, Djamal ad-Dien al-Kazikoemoechi, de imams Ghazi-Mohammed en Sjamiel, de imam Mohammed-hadji as-Salti en vele anderen die aan het hoofd stonden van de beweging voor zuiverheid van de sjaria waren moersjids of soefies die het pad van begin tot einde bewandeld hebben. De sterke positie van de islam in Daghestan kan verklaard worden vanuit het enthousiaste vasthouden aan de soefi tradities door plaatselijke soefi sjaichs.

Het soefisme is daarom werkelijk het hart van de sjaria en de ziel van de islam. Samen leiden ze een mens naar vervolmaking, naar de innerlijke kennis van het ongeziene (marifa) en uiteindelijk naar de Waarheid (haqiqa).

Ik zou willen dat de mensheid zo spoedig mogelijk de grootsheid en de ware bedoeling van het soefisme - de gewijde spirituele ervaring van de islam die van onschatbare waarde is - leert kennen.

:...:

6 April, 2005 . AllBest.Ru